Türkçenin yazılı tarihine dair ilk belgelerden günümüze kadar geçen süreç, dilin evrimi ve edebi üretim açısından oldukça zengin bir serüveni temsil etmektedir. Eski Türkçe döneminden başlayarak, Orta Türkçe, Yeni Türkçe ve günümüz Türkçesine kadar uzanan bu yolculuk, farklı coğrafyalar ve kültürel etkileşimler sayesinde şekillenmiştir. Her dönem, kendine özgü eserler ve yazarlar ortaya koyarak, Türk dilinin gelişiminde önemli bir rol oynamıştır.
Türkçenin ilk yazılı belgelerden günümüze dil ve yazar-eser gelişimi şu şekilde özetlenebilir:
Eski Türkçe Dönemi (6.-13. yüzyıllar): Bu dönemde Göktürkler, Uygurlar ve Karahanlılar devrine ait yazılı belgeler bulunur .
Orta Türkçe Dönemi (11.-16. yüzyıllar): Bu dönemde Türk yazı dili Harezm bölgesinde merkezîleşmiş ve Batı Türkçesi ile Kıpçak Türkçesi gibi yeni lehçeler oluşmuştur .
Yeni Türkçe Dönemi (16. yüzyıl sonrası): Bu dönemde Türk yazı dili, Çuvaşça ve Çağatayca gibi farklı kollara ayrılmıştır .
Günümüz Türkçesi: 1908 Meşrutiyeti ile başlayan ve günümüzde de varlığını sürdüren Türkiye Türkçesi, Batı Türkçesinin son devresidir .
- Göktürk Metinleri: Köl Tigin, Bilge Kağan ve Tonyukuk adına dikilmiş Orhun Yazıtları bu dönemin en önemli eserleridir .
- Uygur Metinleri: Budizm ve Maniheizm etkisiyle yazılmış Sekiz Yükmek, Altun Yaruk ve Irk Bitig gibi eserler Uygur dönemine aittir .
- Karahanlı Metinleri: İslami dönemin etkilerini taşıyan Kutadgu Bilig, Divanü Lûgati’t-Türk ve Atabetü’l-Hakayık bu devirde yazılmıştır .
- Harezm Türkçesi: Nehcü’l-Feradis ve Muhabbetname gibi eserler bu döneme aittir .
- Kıpçak Türkçesi: Codex Cumanicus, Gülistan Tercümesi ve Kitabu’l-İdrak Li Lisani’l-Etrak gibi eserler Kıpçak Türkçesinin ürünleridir .
- Çağatay Türkçesi: Şecere-i Terakime ve Mecalisü’n Nefais gibi eserler bu dönemin önemli eserlerindendir .
Eski Türkçe Dönemi (6.-13. yüzyıllar): Bu dönemde Göktürkler, Uygurlar ve Karahanlılar devrine ait yazılı belgeler bulunur .
- Göktürk Metinleri: Köl Tigin, Bilge Kağan ve Tonyukuk adına dikilmiş Orhun Yazıtları bu dönemin en önemli eserleridir .
- Uygur Metinleri: Budizm ve Maniheizm etkisiyle yazılmış Sekiz Yükmek, Altun Yaruk ve Irk Bitig gibi eserler Uygur dönemine aittir .
- Karahanlı Metinleri: İslami dönemin etkilerini taşıyan Kutadgu Bilig, Divanü Lûgati’t-Türk ve Atabetü’l-Hakayık bu devirde yazılmıştır .
- Göktürk Metinleri: Köl Tigin, Bilge Kağan ve Tonyukuk adına dikilmiş Orhun Yazıtları bu dönemin en önemli eserleridir .
- Uygur Metinleri: Budizm ve Maniheizm etkisiyle yazılmış Sekiz Yükmek, Altun Yaruk ve Irk Bitig gibi eserler Uygur dönemine aittir .
- Karahanlı Metinleri: İslami dönemin etkilerini taşıyan Kutadgu Bilig, Divanü Lûgati’t-Türk ve Atabetü’l-Hakayık bu devirde yazılmıştır .
Orta Türkçe Dönemi (11.-16. yüzyıllar): Bu dönemde Türk yazı dili Harezm bölgesinde merkezîleşmiş ve Batı Türkçesi ile Kıpçak Türkçesi gibi yeni lehçeler oluşmuştur .
- Harezm Türkçesi: Nehcü’l-Feradis ve Muhabbetname gibi eserler bu döneme aittir .
- Kıpçak Türkçesi: Codex Cumanicus, Gülistan Tercümesi ve Kitabu’l-İdrak Li Lisani’l-Etrak gibi eserler Kıpçak Türkçesinin ürünleridir .
- Harezm Türkçesi: Nehcü’l-Feradis ve Muhabbetname gibi eserler bu döneme aittir .
- Kıpçak Türkçesi: Codex Cumanicus, Gülistan Tercümesi ve Kitabu’l-İdrak Li Lisani’l-Etrak gibi eserler Kıpçak Türkçesinin ürünleridir .
Yeni Türkçe Dönemi (16. yüzyıl sonrası): Bu dönemde Türk yazı dili, Çuvaşça ve Çağatayca gibi farklı kollara ayrılmıştır .
- Çağatay Türkçesi: Şecere-i Terakime ve Mecalisü’n Nefais gibi eserler bu dönemin önemli eserlerindendir .
- Çağatay Türkçesi: Şecere-i Terakime ve Mecalisü’n Nefais gibi eserler bu dönemin önemli eserlerindendir .
Günümüz Türkçesi: 1908 Meşrutiyeti ile başlayan ve günümüzde de varlığını sürdüren Türkiye Türkçesi, Batı Türkçesinin son devresidir .
Bilgi
